Energietransitie Heemstede: €300mln in 40 seconden en de roze olifant

Op 13 november 2019 heb ik als inspreker in de Commissie Middelen van de Heemsteedse Gemeenteraad ingesproken. De tekst van mijn speech ziet u hieronder.

==============

Geachte Commissie, geacht College,

Mijn betoog gaat over de Energietransitie en waarom de Raad op dit thema niet functioneert.

U kent het Klimaatakkoord en de uitwerking daarvan in de RES. Op 11 september heeft u in een uur in deze commissie de startdocumentatie besproken. Vervolgens heeft u in de raadsvergadering van 26 september ingestemd met de startnotitie. Daarmee is formeel het proces in de regio gestart. Op 16 oktober werd het agendapunt Regionale Energietransitie in deze commissie behandeld in 40 seconden.

Agendapunt 8 van de vergadering van de Commissie Middelen van de Gemeenteraad in Heemstede van 11 september 2019

Houd dat even vast in gedachten: 40 seconden.

Alleen op 11 september worden er een paar inhoudelijke vragen gesteld. Mevrouw Timmer stelt de vraag wat het huidige energieverbruik in de gemeente Heemstede is. Kijk, dat is de belangrijkste vraag: hoeveel verbruiken we?

De Wethouder, mw Mulder, antwoordt dat dit in de startdocumentatie staat en wel in het bijzonder in de zogenaamde “foto update”. Dit wordt nogmaals herhaald door de Burgemeester in de Raadsvergadering van 26 september. U stelt daar later geen vragen meer over.

Wat staat er nou in die foto update? Daar staat op pagina 8 over de elektriciteitsvraag:

“Uitsplitsing naar gemeenten worden hier niet gegeven”.

Op dezelfde pagina staat onder het kopje “ontbrekende gegevens”:

Het komt voor dat er in de Klimaatmonitor voor commerciele of publieke dienstverlening data ontbreken. Dit houdt in dat de werkelijke elektriciteitsvraag hoger ligt dan de weergegeven elektriciteitsvraag.

Data ontbreekt voor publieke dienstverlening in de gemeenten Bloemendaal, Heemstede en Velsen.”

Op pagina 10 over de warmtevraag staat:

“Uitsplitsing naar gemeenten worden hier niet gegeven”

Het staat dus NIET in dit document. De Wethouder en de Burgemeester hebben hiermee feitelijk meermalen de raad incorrect ingelicht op zelfs de meest relevante basisvraag.

En zo ook met vele andere vragen. De Wethouder beantwoordt de meeste vragen incoherent, ongestructureerd, ontwijkend en soms dus gewoon incorrect. In het meest gunstige geval komt dit door ondeskundigheid en gebrekkige dossierkennis.

Des te prangender is dus de vraag van dhr Rocourt: Wie is de portefeuillehouder in dit College die namens de raad gaat onderhandelen. De Wethouder antwoordt op die vraag dat zij dat zal zijn.

Terug naar de vraag, hoeveel verbruiken wij in Heemstede? Als data ontbreekt, is dat eenvoudig in te schatten. Als ik uit ga van een gemiddeld Nederlands huishouden en 12.000 huishoudens in Heemstede, kom ik tot 18 miljoen m3 gas en 42 miljoen kWh stroom. Waarschijnlijk is dit verbruik in werkelijkheid hoger.

Maar is dit veel?

Dit verbruik verduurzamen in Heemstede is enorm veel. Om aan die vraag te voldoen moet Heemstede circa 100MW aan duurzame warmte vinden en 12MW aan elektriciteit.

Als vuistregel kosten geothermie en windenergie €2mln per MW. Zonneenergie ook. Het gaat dus in Heemstede over meer dan €200mln.

Ook de infrastructuur zal drastische aangepast moeten worden. Aanpassingen gaan voor een gemeente als Heemstede al snel een extra €120mln kosten.

Bij elkaar is de financiële impact van de RES dus minimaal €300mln.

Daarmee is dit bij verre de meest ingrijpende investering waar de gemeente over moet besluiten. Het raakt niet alleen de publieke voorzieningen, maar alle inwoners zullen thuis ook drastische aanpassingen moeten gaan doorvoeren. In de raad is vrijwel niets van te merken van dit belang, noch de urgentie.

€300mln versus 40 seconden.

Waarom heeft de Energietransitie zo’n lage prioriteit in de Raad? Ik doe een poging dit te verklaren.

Ten eerste denk ik dat dat komt door een totaal gebrek aan kennis in de Raad en het College. U weet werkelijk niet waar u het over heeft. Dat verklaart echter nog niet een gebrek aan dynamiek in de Raad. De Raad stelt soms vragen, maar vraagt niet door. En is bijzonder weinig kritisch op de antwoorden. En daarmee verzuimt het op te komen voor de belangen van haar inwoners.

Maar waarom?

Ik kan een passieve opstelling van de collegepartijen nog enigszins verklaren. Ze zijn niet bereid het falende beleid van haar College transparant te maken. 

Maar van de VVD, als grootste oppositiepartij, had ik wel meer doortastendheid verwacht. Sterker nog, het lijkt wel alsof de VVD in de Coalitie zit! Stelt u zich eens voor: de VVD treedt toe tot dit falende College. De Raad is dan een zo goed als dood orgaan. Dat zou toch de meest banale uitverkoop zijn van het publieke belang in Heemstede ooit? Vertel mij dat deze sterke geruchten sinds de zomer NIET waar zijn.

Ik dank u voor uw aandacht. Ik ben beschikbaar voor uw vragen.

===============

Update:

De aanwezige raadsleden en het College waren als verwacht niet heel comfortabel met deze speech. Dat was ook de bedoeling. Achter de schermen heeft dit wel wat onrust veroorzaakt, ondanks dat het benoemen van de roze olifant in de zaal strikt genegeerd werd. Opvallend was dat mijn wie-zwijgt-stemt-toe-vraag aan het slot niet beantwoord werd. Het is dus waar, zoals insiders allang wisten. Gerucht gaat dat sommigen niet blij zijn dat dit staaltje achterkamertjespolitiek in de openbaarheid is gekomen. Maar dat zij zo, om het functioneren van de raad te herstellen en om het publieke belang te dienen.

Het gevolg van deze bij opzet ontworpen provocatie was wel het meest inhoudelijke en scherpe debat op dit thema tot nu toe. En dat is winst. De raad was (redelijk) scherp en weet dat er naar hen gekeken wordt. Het ontlokte een stortvloed aan vragen en kritische kanttekeningen. De wethouder, als vanouds wollig, verbloemend, incoherent, zal dit als een zware avond ervaren hebben. En zo hoort dat in een functionerende democratie.

Hoe nu verder? Morgen heb ik een interview met het Haarlems Dagblad. Die volgt dit thema al langer en is erg geïnteresseerd in mijn bevindingen en visie over verwevenheid van Tata. Ik ga ondertussen door met mijn speurwerk en het aandacht vragen voor dit thema. Het is eenvoudigweg té belangrijk om af te doen in nietszeggende vergaderingen van 40 seconden. Dat kan niet en dat mag niet.

Energietransitie @VVDHeemstede succesvol gestart: volle zaal 1e Aanleg

De eerste discussieavond over Energietransitie kende een goede opkomst. Op initiatief van enthousiaste VVD-leden Tomas Friedhoff (ondernemer) en Reinout Schotman (natuurkundige) en enthousiast omarmd en ondersteund door het bestuur en de VVD fractie, zat de cafe de Eerste Aanleg goed vol. Het thema leeft, wat ook bleek uit de respons op de flyeracties op de Binnenweg en in de wijken en tijdens gesprekken in de drie volledig elektrische en bestickerde auto’s (BMW i3, Tesla Model 3 en een Audi E-tron). Vele Heemstedenaren zijn zelf al met hun eigen transitie begonnen en stelden enige context zeer op prijs, maar hadden ook nog vragen. Ook vond men het verfrissend om te horen wat de internationale trends zijn, wat er aan nieuwe technologie en aanpak is en de kostendalingen die nu al gerealiseerd worden. 

Per persoon verbruiken we in Nederland 58.000 kWh aan energie per jaar voor hoe we wonen, werken, consumeren en ons verplaatsen. Dat is heel veel. Als alle 50+ aanwezigen 24/7 en 365 dagen per jaar continu energie zouden opwekken op een fiets, dan is dat ongeveer gelijk aan wat 1 persoon in Nederland jaarlijks verbruikt. Het aandeel duurzame energie van ons verbruik is internationaal gezien een van de laagste.

Voor de eerste avond waren twee gastsprekers uitgenodigd om de Energietransitie in een internationale context te plaatsen, alsmede kansen en uitdagingen aan te geven en de trends in productiekosten te verhelderen.

Arnold Mulder, Sector Banker Energy bij ABN AMRO, liet zien wat enkele uitdagingen zijn vanuit investeringsoogpunt. Verhandelbare CO2 rechten, onderwerp van Arnold’s promotieonderzoek, bieden onvoldoende zekerheid om te investeren. De overheid vertrouwt bedrijven niet dat ze doelstellingen gaan realiseren en bedrijven vertrouwen de overheid niet voor de continuïteit van regelgeving, subsidie- en belastingmaatregelen. Daar had Arnold een praktische oplossing voor: beide partijen maken afspraken met elkaar via een escrow-agent. Dit werkt vergelijkbaar met een derdenrekening van de notaris bij de overdracht van een huis. De kern is dat dit het vertrouwen kan geven om te investeren, ook als het hoofdkantoor in het buitenland staat en minder bekend is met de lokale gebruiken. Want een escrow-contract is een internationaal bekend, erkend en betrouwbaar contract, zo weet men. En Arnold kwam met een paar belangrijke tips: plan op de lange termijn, werk van daaruit terug naar korte termijn stappen en houd vol!

Arnold gaf een prikkelend voorbeeld van de kolencentrales in Nederland, die destijds versneld vergunningen hadden gekregen. Men keek toen vooral naar de energiebehoefte van toen en de toen geldende prijs voor CO2 uitstootrechten. Doordat deze rechten uit een vaste, gelimiteerde pot kwamen, is de prijs van die CO2 rechten inmiddels enorm gestegen. Daar hadden de overheid en vooral ook de kolenbedrijven zelf geen rekening mee gehouden. Terugkijkende was dit destijds al te voorzien geweest. De vraag is ook of we in de toekomst die steeds schaarser wordende rechten nog wel aan kolencentrales willen gunnen in plaats van andere toepassingen die minder goede alternatieven kennen.

Nick Fryars, COO van Sunntics, liet zien dat bij toenemend aantal zonnepanelen de energie steeds meer overdag opgewekt wordt, waar die juist ‘s avonds nodig is. Dit kan leiden tot wat heet een “California Duck Problem” voor de stroom die conventioneel opgewekt moet worden. In een paar jaar tijd werd er in California voor 10 Gigawatt aan zonnepanelen op prive-daken geinstalleerd. Die zorgen over de dag voor grote pieken en dalen op het publieke elektriciteitsnet. Dat wil niet zeggen dat burgers geen zonnepanelen meer moeten installeren, maar dat we slim na moeten denken over opslagmogelijkheden, slim sturen van de vraag. Dat is een taak van ons allen, overheid, bedrijven en burgers.  We kunnen bijvoorbeeld de batterijcapaciteit van elektrische auto’s slim gebruiken. Een batterij van een gemiddelde elektrische auto heeft voldoende capaciteit voor bijna een week aan stroom in een huishouden. Toch wordt die batterij slechts zelden volledig gebruikt tijdens het rijden. Dat biedt dus kansen!

Een andere interessante oplossing voor de onbalans in vraag en aanbod gedurende de dag is bijvoorbeeld een Concentrated Solar Power (CSP) installatie. In een CSP installatie wordt met spiegels zonlicht geconcentreerd om daarmee zout te smelten en te verhitten tot wel 580 graden. Dit gesmolten zout kan bewaard worden om later op de dag (of nacht) met stoomturbines stroom op te wekken. Dit wordt al grootschalig toegepast, zoals in Marokko waar de grootste installatie ter wereld staat en die 2 miljoen huishoudens van energie voorziet. Nick toonde ook een kaart met de plekken ter wereld waar dit het meest rendabel was en waar heel veel zon-instraling was: een flink groot gebied!

Ironisch genoeg, zo vertelde Nick, wordt in Saudi-Arabië een enorm project gerealiseerd met zonne-energie om vervolgens met die stroom olieraffinaderijen te laten draaien. Kennelijk achten de Saudi’s zonneenergie goedkoper om hun fabrieken draaiende te houden dan de energie uit de olie die ze zelf oppompen!

Nick introduceerde ook een kernbegrip uit de wereld van energie: de Levelized Cost of Electricity (LCOE). Duurzame bronnen hebben zeker bij grote projecten vaak wat hoge investeringen aan het begin en lage operationele kosten (zoals onderhoud en beheer)  over de levensduur van die investeringen. De LCOE berekent de kosten van energie over de levensduur van de installatie. Dit stelt ons in staat verschillende vormen van energie beter met elkaar te kunnen vergelijken. Veel vormen van duurzame energie (wind en zon met name) zijn inmiddels al goedkoper te produceren dan door kolen, olie of zelfs gas. Deze trend lijkt door te zetten en is een drijvende kracht achter de energietransitie. 

Deze trend bleek ook uit de presentatie van Arnold Mulder, die dat mooi illustreerde met een grafiek van de kostenontwikkeling van duurzame energie in Nederland van de afgelopen 5 jaar. Vooral de spectaculaire daling van de kosten van wind op zee viel op. De LCOE daalde van ca. €0,17/Kwh naar €0,04/Kwh, een daling van meer dan 75% in 4 jaar tijd. Hij legde uit dat dit vooral kwam doordat de overheid regel- en investeringszekerheid had gegeven, waardoor kostendalingen met tientallen procenten veel eerder werden bereikt dan was verwacht. De les is duidelijk: overheid, zorg voor stabiel beleid en de markt gaat investeren!

Een van de eindconclusies was dat ook in Nederland ambitieus beleid kan leiden tot spectaculaire kostendalingen. We kunnen een wereldwijde pioniersrol pakken, vergelijkbaar met onze opgebouwde kennis van waterbeheer na de watersnoodramp van 1953. En die kennis en technologie kunnen we exporteren, wat goed is voor het klimaat, maar ook voor onze banen en welvaart.

De aanwezigen waren goed geïnformeerd en de levendige discussie verbreedde en verdiepte zich op vele vlakken, van de financiële instrumenten en regelgeving tot waterstof, windenergie en kernfusie. Heemstede heeft een schat aan kennis onder haar inwoners met veel belangstelling in het onderwerp. En dat geeft hoop!

De volgende avond die door VVD Heemstede wordt georganiseerd is op maandag 9 december, wederom in cafe de Eerste Aanleg. Ditmaal zal het thema landelijk zijn, later op 27 januari volgt nog een avond met het thema lokaal en wat mensen zelf kunnen doen. Op 9 december kijken we naar: Waar staan we in Nederland, wat zijn de problemen, kansen, oplossingen en hoe worden die aangepakt? Voor sprekers en aanvangstijden, houd de website www.vvdheemstede.nl en de facebookpagina in de gaten, of stuur een mailtje naar vvdheemstede@outlook.com